Bursa'nın Kara Tren Hikayesi Siyah Beyaz Karelerde

Raylı sistemle Osmanlı döneminde 1892 yılında tanışan, kara tren serüvenini 59 yıl önce noktalayan Bursa, son yıllarda şehir içi ulaşımında önemli atılımlar yaparken, şehirler arası ulaşımda da hızlı tren projesinin hayata geçirilmesini bekliyor.
Büyükşehir Belediyesi, “Bursa’nın Kara Tren Hikayesi”ni siyah beyaz fotoğraflar ve yaşama iz bırakan hikayeleriyle günümüze taşıyan “Bursa-Mudanya Treni Sergisi” yarın ziyarete açıyor.
AA muhabirinin Büyükşehir Belediyesi’nden aldığı bilgiye göre, Osmanlı sınırlarında ilk demir yolu yapımı İskenderiye-Kahire arasında 1851’de, Osmanlı’nın Avrupa topraklarında ise Çernova-Köstence arasında 1860’da işletmeye açıldı. Anadolu’daki ilk demir yolu ise İzmir-Aydın, İzmir-Kasaba arasında İngilizler tarafından inşa edildi ve 1866’da tamamlandı.
Bursa’da demir yolu inşa edilmesiyle ilgili ilk veriyi yansıtan 20 Ekim 1867 tarihli ilk belge olan, Nafia Nezareti Celilesi’ne gönderilen yazıda, Mudanya’dan Bursa’ya, oradan da Kütahya, Karahisar ve Konya’ya kadar bir demir yolu ile Mudanya’da bir liman inşası için Mösyö Havman ile bir mukavele düzenlenmesinden söz ediliyor.
Alman mühendis Wilhelm Von Pressel’e ihale edilen Bursa-Mudanya demir yolu, 1873’ten itibaren bir metre genişliğinde dar hat olarak inşa edilmeye başlandı ve 1875’te tamamlandı, ancak yapım hatası nedeniyle kullanılamadı.
1890’de Yataklı Vagonlar ve Büyük Ekspres Şirketi Genel Müdürü Nagelmakers’e hattı tadil ederek kullanılabilir hale getirmesi ve 40 bin Osmanlı Lirası karşılığında işletiminin verilmesi önerildi. Nagelmakers ayrıca Mudanya ile Bursa arasında bir iskele ile Bursa’dan Kütahya-Afyon’dan Konya’ya kadar uzanacak bir hattın inşası teklifini de getirdi. Nagelmakers’in önerisinde ferman tarihinden itibaren bir yıl içinde hattın Çitli’ye kadar uzatılması, Bandırma’dan Balıkesir, Simav, Uşak, Afyon, Konya’ya; Mudanya, Orhaneli, Kütahya, Afyon ve Konya’ya kadar uzanacak bir hat yapımı yer alıyordu. Nagelmakers ile yapılan şartname, 33 madde ve 5 bölümden, mukavelename ise 29 maddeden oluşuyordu.
Onarım çalışmaları 8 Haziran 1891’de başlayan hat, 17 Haziran 1892 tarihinde, vali, vilayet ileri gelenleri, Osmanlı Bankası Müdürü Mösyö Navil, Nafia Nazırı Tevfik Paşa, Fransız sefiri Mösyö Karbon’un katılımı ve halkın “Padişahın çok yaşa” tezahüratı arasında törenle açıldı.
Açılışın ardından lokomotif ambarında, 120 kişilik hazırlanan ve menüsünde “Keşiş Dağı”nın alabalığı, levrek, tavuklu pilav, sığır ızgara ve fileto, hindi palazı, kuşkonmaz ve meyvelerin bulunduğu yemek verildi.
-41,780 kilometrelik hat-
41,780 kilometre uzunlukta olan demir yolu, Mudanya’da deniz seviyesinde (2,40 metre) başlarken, gittikçe yükselerek Yörüklü bölgesinde 217 metreye ulaşıyor. Koru mevkisine doğru yeniden alçalan ve 68,22 metreye inen, Acemler İstasyonu’nda 100 metre seviyesinde seyreden hat, 41,122. kilometredeki Bursa istasyonu ile son buluyordu. Demir yolunun yapımı için toplam 145 bin 650 Osmanlı Lirası harcandı.
Hat boyunca 15 madeni, 14 kagir köprü, 92 menfez ile Mudanya, Yörükali, Koru, Çekirge, Muradiye, Bursa ve Demirtaş olmak üzere 6 istasyon bulunuyordu. İstasyonlardan Muradiye İstasyonu’nun adı 1945 yılında Merinos olarak değiştirildi. Demir yolunda sefer yapan trenlerde 4’ü atıl, 6’sı kullanılan lokomotif, 14 yolcu, 50 yük vagonu mevcuttu.
Aksaklıklar ve sorunlara rağmen belli ölçüde gelir sağlayan ve Bursa ekonomisine ek katkı sağlayan hattın işletimine uzun yıllar devam edildi.
I. Dünya Savaşı yıllarında İzmir ve çevresindeki demir yolları, Bursa-Mudanya demir yolu, Şark Demiryolları ve İzmir Rıhtımı’nın devletçe satın alınmasının Harbiye Harbiye Nezareti tarafından istendiği görülüyor. 3 Ocak 1917 tarihli kayıtta ise hükümet tarafından demir yollarının ve rıhtımların işletmesi kararının kabul edildiği ifade ediliyor.
-Demir yolu 1953’te kapatıldı ve rayları söküldü-
Milli Mücadele döneminde işgal altında bulunan bölgelerdeki demir yolları emperyalist devletlerin kontrolünde olduğu için Yunan işgali altında bulunan Bursa’da, Bursa-Mudanya demir yolu ve rıhtımı da yabancıların denetimindeydi.
Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında hattın işletimiyle ilgili ilk düzenleme Temmuz 1923’te yapıldı. TBMM hükümeti adına Nafia Vekili ile Mösyö Lahrer arasında bir anlaşma imzalandı. Burada tarifeler ve şirketin gelirleriyle ilgili düzenleme yapılmış ve çalışanların Türk olması hükmü konulmuştu. 1931 yılına kadar millileştirilemeyen hat, 1 Haziran 1931’de 1815 numaralı kanunla ve peşin para ile devletçe satın alındı. 10 Temmuz 1953’te ise çok yavaş çalıştığı ve artık kar etmediği gerekçesiyle Mudanya-Bursa demir yolu kapatıldı ve rayları söküldü.
Demir yolunun çok yavaş çalıştığı, gecikmelerin ve arızaların olduğu şeklindeki birçok şikayet, Osmanlı kayıtlarında da yer aldı. Trenin yavaşlığı konusunda günümüze kadar uzanan “söylenceler”, 12 Mayıs 1923 tarihli İstanbul Gazetesi’ndeki bir makalede, şöyle yer almıştı:
“Mudanya-Bursa demir yolu katarlara hiçbir zaman saatinde hareket etmiyor, bunun imtiyazını alan zat katarların adi arabalardan daha belli hareket etmeleri lazım geldiğini bilmiyor. Adeta Bonmarş’ta satılan oyuncaklar gibi olan bu katarlar birinci, ikinci, üçüncü mevkilerden oluşuyor. Hareket halinde ise o kadar yavaş gidiliyor ki katar içindeki yolcular dışarıdan geçen adamlardan sigara isteyip kendi sigaralarını yakabiliyor…”

Kaynak : www.haberciniz.biz

İlk yorum yapan olun

Yorumunuz: